ЁЯПб рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा – рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпाँ
ЁЯПб рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा – рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпाँ
рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा
рднाрд░рдд рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддाрдкूрд░्рдг рджेрд╢ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдЧाँрд╡ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рдЬрдм рднाрд░рдд рдиे рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдЕрдкрдиाрдпा, рддрдм рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеा рдХि рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдФрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рди рд░рд╣ рдЬाрдП рдмрд▓्рдХि рдЧाँрд╡-рдЧाँрд╡ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪे। рдЗрд╕ी рд╕ोрдЪ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ 73рд╡ाँ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди (1992) рд▓ाрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рджрд░्рдЬा рдоिрд▓ा।
рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднाрд░рдд рдХे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдЗрд╕े "рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ" рдХे рд╡िрдЪाрд░ рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ूрдк рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
---
рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕
1. рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдоें рдкंрдЪाрдпрддें – рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдЧाँрд╡ों рдоें рдкंрдЪाрдпрддी рдкрд░ंрдкрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЧाँрд╡ों рдХा рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкंрдЪ-рдкрд░िрд╖рдж рдХрд░рддी рдеी।
2. рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХाрд▓ – рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдкंрдЪाрдпрддी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдЬोрд░ рджिрдпा।
3. рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж – рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдиे рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рджी рдФрд░ рдЧाँрд╡ों рдХो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдмрдиाрдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा।
4. рдмрд▓рд╡ंрддрд░ाрдп рдоेрд╣рддा рд╕рдоिрддि (1957) – рдЗрд╕ рд╕рдоिрддि рдиे рдд्рд░िрд╕्рддрд░ीрдп рдкंрдЪाрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХी।
5. 73рд╡ाँ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди (1992) – рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоाрди्рдпрддा рджी рдЧрдИ рдФрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 243 рд╕े 243(O) рдЬोрдб़े рдЧрдП।
---
рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा
рднाрд░рдд рдоें рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдд्рд░िрд╕्рддрд░ीрдп (Three-tier System) рд╣ै –
1. рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рддрд░ – рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд
рдЧाँрд╡ рдпा рдЫोрдЯे рд╕рдоूрд╣ рдХी рдЗрдХाрдИ।
рдЧ्рд░ाрдо рд╕рднा рдЗрд╕рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиिрдХाрдп рд╣ै।
рд╕рд░рдкंрдЪ рдФрд░ рд╕рджрд╕्рдп рд╕ीрдзे рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рдЪुрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।
2. рдоंрдбрд▓/рдЦंрдб рд╕्рддрд░ – рдкंрдЪाрдпрдд рд╕рдоिрддि (рддाрд▓ुрдХा рдпा рдм्рд▓ॉрдХ)
рдХрдИ рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрддों рдХा рд╕рдоूрд╣।
рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдФрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी।
3. рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ – рдЬिрд▓ा рдкрд░िрд╖рдж
рдкूрд░े рдЬिрд▓े рдХी рдкंрдЪाрдпрдд рдЗрдХाрдИ।
рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╕िंрдЪाрдИ рдФрд░ рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рджिрд╢ा рджेрддी рд╣ै।
---
рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдорд╣рдд्рд╡
1. рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХा рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХрд░рдг
рдкंрдЪाрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЬрдирддा рдХो рд╕ीрдзे рд╢ाрд╕рди рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
2. рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди
рдЧाँрд╡ рдХी рдЬ़рд░ूрд░рддें рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдордЭी рдЬाрддी рд╣ैं। рдкंрдЪाрдпрддें рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, рдкाрдиी, рд╕рдб़рдХ рдЬैрд╕ी рдЬ़рд░ूрд░рддों рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рддी рд╣ैं।
3. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧों рдХा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг
73рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХे рддрд╣рдд рдорд╣िрд▓ाрдУं, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЙрдирдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдмрдв़ी рд╣ै।
4. рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕
рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдЬैрд╕े – рдордирд░ेрдЧा, рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЖрд╡ाрд╕ рдпोрдЬрдиा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдоिрд╢рди рдЖрджि рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдоें рдкंрдЪाрдпрддों рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै।
5. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा
рдЧ्рд░ाрдо рд╕рднा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкंрдЪाрдпрддों рдХी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдкрд░ рдЬрдирддा рд╕ीрдзा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд░рдЦрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧрддा рд╣ै।
---
рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЪुрдиौрддिрдпाँ
1. рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी
рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрддों рдХे рдкाрд╕ рдЦुрдж рдХी рдЖрдп рдХे рд╕ाрдзрди рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ैं। рд╡े рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдиुрджाрди рд░ाрд╢ि рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд░рд╣рддी рд╣ैं।
2. рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХी рдХрдоी
рдХрдИ рдмाрд░ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдкाрдд्рд░ рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪрддा। рдиिрдзिрдпों рдХा рджुрд░ुрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
3. рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдХрдоी
рдЧाँрд╡ рдХे рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдоें рд╕े рдХрдИ рдЕрд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
4. рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк
рд╕्рдеाрдиीрдп рдиिрдХाрдп рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдмрдб़े рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХा рджрдЦрд▓ рдмрдв़рдиे рд╕े рдкंрдЪाрдпрддें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं рд▓े рдкाрддीं।
5. рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕्рдеिрддि
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП 33% рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ рд╕рд░рдкंрдЪ рдкрддि (Proxy Sarpanch) рдХा рдЪрд▓рди рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдкрддि рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддे рд╣ैं।
6. рддрдХрдиीрдХी рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХрдоी
рдЧाँрд╡ों рдоें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕ंрд╕ाрдзрди рдХी рдХрдоी рд╣ोрдиे рд╕े рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдбिрдЬिрдЯрд▓ीрдХрд░рдг рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рджिрдХ्рдХрдд рдЖрддी рд╣ै।
---
рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рд╕ुрдЭाрд╡
1. рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддрддा – рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдоिрд▓े।
2. рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг – рдкंрдЪाрдпрдд рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЬाрдП।
3. рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдмрдв़ाрдиा – рдИ-рдЧрд╡рд░्рдиेंрд╕ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ рд╕े рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдП।
4. рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг – рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
5. рдЬрдирднाрдЧीрджाрд░ी – рдЧ्рд░ाрдо рд╕рднा рдХो рд╕рдХ्рд░िрдп рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
6. рдирд╡ाрдЪाрд░ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ – рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╡िрд▓ेрдЬ рдоिрд╢рди рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрдП।
---
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднाрд░рддीрдп рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдЖрдд्рдоा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЬрдирд╕рд╣рднाрдЧिрддा, рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рд╣ै। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдЕрдиेрдХ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдпрджि рд╡िрдд्рддीрдп рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा рдЬाрдП, рддो рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЧ्рд░ाрдоीрдг рднाрд░рдд рдХो рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рд╕े рдЬोрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдХे рдЧ्рд░ाрдо рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдХे рд╕рдкрдиे рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
---Q1. рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрдм рд▓ाрдЧू рд╣ुрдИ?
ЁЯСЙ 24 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1993 рдХो 73рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХे рддрд╣рдд।
Q2. рдкंрдЪाрдпрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХिрддрдиे рд╕्рддрд░ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै?
ЁЯСЙ рдпрд╣ рдд्рд░िрд╕्рддрд░ीрдп (рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд, рдкंрдЪाрдпрдд рд╕рдоिрддि, рдЬिрд▓ा рдкрд░िрд╖рдж) рд╣ोрддी рд╣ै।
Q3. рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
ЁЯСЙ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХो рдЧाँрд╡-рдЧाँрд╡ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиा рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा।
Q4. рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рдХिрддрдиी рд╣ै?
ЁЯСЙ рдХрдо рд╕े рдХрдо 33% рд╕ीрдЯें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ैं।

Post a Comment